Opruimen en afscheid

Als afscheidsfotograaf fotografeer ik bij uitvaarten. Redelijk logisch lijkt mij. Ik noem het zelf ook wel rituelen fotograaf, omdat een afscheid van iemand die overleden is, en de periode daarvoor vol belangrijke rituelen zit. Rituelen om het leven los te laten, rituelen om de dierbare los te laten. Rituelen om straks verder te kunnen. Rituelen die lang door de kerk bepaald zijn maar steeds meer hun eigen invulling gaan krijgen. Heel goed om daar eigen, kleur, geur en smaak aan te geven, maar wel doen! Nu las ik laatst over iemand die huizen fotografeert voordat iemand verhuist. Ik zit in de fase van verhuizen, de voorfase: veel opruimen.  Toen ik dat destijds las, dacht ik ja, dat is leuk, om mee te nemen voor “later”.  Maar nu ben ik een zolder aan het opruimen en veel aan het weg doen, waarvan ik ooit dacht: voor later. Ik merk dat mijn kinderen anders in dat “voor later” dan staan, dan ikzelf. Heeft dat te maken met het vroeg verliezen van mijn vader? Dat ik iedere tastbare herinnering wil koesteren.  Maar ook dat ik van alles van mezelf, mijn partner en kinderen bewaar, voor het geval dat ik die tastbare herinnering nodig heb?

En dan denk ik aan de mensen die huis en haard gedwongen en onverwachts moesten verlaten en geen enkele of misschien een enkele tastbare herinnering mee konden nemen.  En ik zie het belachelijke van wat ik (en ik niet alleen) allemaal bewaard heb. Het is tijd van opruimen, niet alleen vanwege dat nieuwe huis, hoewel dat wel zorgt dat er geen excuus meer is. Herinneringen zitten in je hart, die neem je mee, altijd en overal. Ik weet wel dat een tastbaar “iets” de herinnering levendig houd. Ik ben zelf erg visueel ingesteld, en foto’s brengen mij opslag terug naar de plaats, en ik weet en voel de sfeer, ruik de geur, kan even daar zijn. Dus alle fotoboeken, en die zijn er nogal wat die gaan mee, en ik vind het heerlijk dat ik foto’s tegenwoordig digitaal heb. Soms even “terugbladeren” en mijmeren van wat toen was. Dus een afscheidshuisfotograaf. Ja dat kan, al staan op de vele foto’s die ik heb ons huis, van binnen en buiten, met Pasen, kerst en verjaardagen. Voor de verkoop zijn overzichtsfoto’s gemaakt. Dat alles is voor mij voldoende, om de herinneringen in mijn hart mee te nemen. En ik heb maar geen foto gemaakt van die aanhangwagen richting kringloop en stort….want ook pijnlijke herinneringen komen terug bij het zien van een foto. En een beetje pijn doet het wel, tastbare herinneringen weggooien.

vakantie vroeger en nu…

Ik denk dat ik al op leeftijd begin te raken omdat ik het steeds vaker heb over vroeger. En dan vooral de afweging, was dat wat vroeger was nu wel of niet beter? Of is er geen beter en geen slechter?  Tijdens mijn vakantie komt dat extra voorbij. Enerzijds, ik heb tijd om te mijmeren, anderzijds zijn de verschillen zo groot. Alleen al de grens overgaan, je paspoort laten zien aan die douanier die je streng aankeek. Vooraf zorgen dat je dat buitenlands geld had, en cheques mee die weken later afgeschreven werden. Naar huis bellen moest in een telefooncel, met het nodige kleingeld, en meestal niet zo geweldig verstaanbaar. Wat er te doen was, daarvan was je afhankelijk van de informatie bij de receptie, of je had een boek uit de bibliotheek mee. Overigens bestond het grootste gedeelte van de bagage uit boeken.  Maar toen kreeg je op de luchthaven wel normaal bestek, en kon dat flesje water gewoon mee, en ook die nagelknipper. En hoefde je voor je koffer niet extra te betalen. Maar vliegen, dat was toen ook wel erg duur.

Terug naar huis gaan was ook weer spannend, weer langs die douane, maar wat trof je thuis aan, wat was er in je omgeving gebeurd, wat in je land, wat in de wereld? Waren je kaarten aangekomen? En wat voor post lag er op je te wachten? Wat later, welke mails zouden er binnen vallen wanneer je na weken je computer weer eens aanzette? Enne, dat laatste buitenlandsgeld, dat was ook spannend, was het nog genoeg? Overhouden was ook niet slim.

Van dat alles is niet veel meer terug te vinden. Jawel nog wel ooit dat buitenlandsgeld, maar dan moet je al buiten de Eurozone reizen. Er ligt ook wel een stapel kranten te wachten, en niet te vergeten reclame folders. Maar echte verrassingen zijn er niet meer.  En toch, voelt het spannend thuis komen, want wat heeft de tuin gedaan, hard gegroeid?  En ons kleinkind, gaat ook wel hard. En wat heerlijk om weer in je eigen huis te zijn. Alleen,  veel van bovengenoemde items, die zijn weggenomen, we zijn op de hoogte van alles, we hebben de mails gezien en de e-reader past bijna in een binnenzak en bellen, alsof je 10 meter verder op zit en de kosten vallen binnen bepaalde grenzen ook mee. En anders toch via whatsapp, want hoever je zit, wifi is er wel te vinden. Makkelijker dan vroeger een telefooncel.
Voor de totale onthaasting schijnt dit alles toch niet zo goed te zijn. Het echte loslaten van werk en privé een 2-3 weken lang dat lukt niet zo goed meer. Ik vraag me wel eens af hoe vroeger geweest moest zijn als een dierbare lange tijd weg ging. Je hoorde niets. Maar misschien is dat nu wel erger: iemand die lange tijd weg gaat en je hoort niets. Want nu kan het wel, niets laten horen, niet op de hoogte zijn is een keuze, en vroeger..dan dacht je daar niet over na. De middelen waren er niet…
De mogelijkheden van nu, geven ook voordelen. Alleen al het genot van de hoeveelheid boeken op mijn e-reader en het stiekem wat groter zetten van het lettertype, want, ik ga toch niet toegeven dat ik wel wat op leeftijd begin te raken…

Vroeger

Hoe een kleinkind je vakantie op zijn kop kan zetten…

Dit is geen verhaal dat we niet op vakantie gingen omdat we op zouden moeten passen.  Het liep anders: Het was zaterdag ochtend en wij zouden even op ons kleinkind passen. Altijd een genot om met die kleine op pad te gaan, wandelen. Zo ook die ochtend. De tijd voor de wandeling was beperkt, dus we kozen een andere route dan we gewoonlijk wandelden. En zo kwamen we lang een huis dat te koop stond. Een huis dat ons aanstond, dus zoeken op Funda…stond het huis nog niet op. Makelaar bellen, 4 dagen later bezichtigen, diezelfde avond nog een keer. Wetend dat dit een gewilde locatie is, moesten we snel handelen,  een dag later een bod gedaan, dat geaccepteerd werd.  Dat ging heel snel. Onze vakantie was gepland, Noorwegen met de camper. Gelukkig nog geen overtocht geboekt, want ook nu is het handelen, bouwmaterialenzaak, badkamerzaak, nog maar een en ja nog maar een. En dat is de moeite waard, nieuwe ideeën, andere prijzen.  Vakantie? Huis op en top op orde voor de verkoop. En dat moet zeker wat worden, want ons huis is ruim en heeft kantoor/praktijkruimte erbij. De eerste stonden ook al aan de bel.  En nu, zijn we op vakantie, in ons mooie eigen land, slechts een weekje ipv de geplande 2,5 week. En druk doende met brainstormen over hoe we en wat we willen. Onze vakantie staat op zijn kop. En dat dankzij ons kleinkind, een wandeling met haar bracht ons naar dit nieuwe huis.  Je leven is niet te plannen, het kan zomaar allemaal anders lopen. Noorwegen? Dat komt nog wel, misschien volgend jaar…?

En dit is het huis dat te koop is 🙂

Prijsbeleid

Is goedkoop duurkoop, of word je juist niet serieus genomen wanneer je lager in je tarifering zit?  Dat prijzen gedoe blijft me, net als die beroepsverenigingen waar ik de vorige keer over schreef bezighouden.
In tijde dat ik zelfstandigen vooruit hielp met hun boekhouding en een beetje marketing kwam deze discussie regelmatig voorbij.  In de therapeutenpraktijken was de discussie vaak: wat vind je je zelf waard. En als je niet veel vroeg voor je dienstverlening werd  dat toegewezen aan een gebrek aan zelfvertrouwen.
Ik houd het zelf liever praktisch, wat zijn je kosten, wat wil je overhouden, waarmee ben je tevreden. Die combinatie moet kloppen.  Daarop bepaal je je tarief.  Je klanten betalen mee aan jouw keus om een duur onderkomen te hebben, ofwel profiteren mee als jij  het simpel houd, en sneller tevreden bent.  Laat je weinig klanten veel betalen? Of laat je veel klanten minder betalen. Wat is reëel, hoeveel uren zijn declarabel? En het is afhankelijk wat je aan materiaal nodig heb, wat die investeringen, natuurlijk moet je die terug verdienen.
Maar ik geloof er niet in dat wanneer iemand minder vraagt, omdat dat voor die dienstverlener goed is, dat deze dan daardoor minder opdrachten krijgt.  Goedkoop duurkoop, geldt meestal niet voor diensten maar meer voor producten.  En toch:… Ik ken het verhaal van een fotograaf die enorm goed bekend stond.  Hem uitnodigen…dan had je wat. Echter deze fotograaf, was helemaal niet zo’n goede fotograaf, als dit producttechnisch bekijkt.. Hij had echter wel een hele goede babbel en zijn kwaliteit was dat hij zijn technische fouten en missers op de foto’s wist te verkopen dat het juist zo bedoeld was. En zijn klanten waren er weg van en betaalden daar grof voor. Dus ondanks dat, wanneer je met professioneel oog keek het misschien zelfs wel een slechte fotograaf was, was het toch een goede fotograaf en was menig collega jaloers op hem. Jaloerse collega’s trachten hem  steeds weer in diskrediet te brengen door te roepen: het is een slechte foto, kijk maar, hierom en daarom.  Maar dat heeft nooit een negatief effect voor hem gehad.
Moraal van dit verhaal: vraag de prijs die voor jou goed is, zowel wat gevoel betreft, als voor het dekken van je kosten en er een lekkere boterham aan over te houden. Voel jij je goed bij hoge tarifering, prima! Wil jij minder, of ga je op gemiddeld zitten wat anderen vragen, als dat voor jou goed is, dan is goed. En trek je niets aan van wat anderen daarover zeggen. Maar heb ook geen oordeel over het prijsbeleid van anderen. Ook niet over de kwaliteit, zeker in diensten is dat een  subjectief begrip en…over smaak valt niet te twisten  Mensen kiezen voor jou en jouw product, en als jij jouw prijs kloppend vindt, vinden zij dat ook, Want dat is wat je uitstraalt. Wanneer je geen omzet binnen haalt, ligt dat  niet aan je te hoge, te lage, of juist goed tarief!

 

Beroepsverenigingen

In welke branche je je ook bevindt, er zijn altijd beroepsverenigingen waarbij je je aan kunt sluiten. Toen ik net als therapeut begon was het bijna van levensbelang om je daar aan te sluiten, en dat betekende dat je een opleiding gevolgd moest hebben die erkend was. Dus die opleiding moest zich eerst in bochten wringen om erkend te zijn.  Ik dacht dat het van levensbelang was, omdat aangesloten bij de juiste beroepsvereniging zorgde dat de zorgverzekering jouw consulten vergoed werden. De zorgverzekering moest iets doen om de “charlatans” te weren en dachten dat zo gevonden te hebben. Ik heb rond mogen kijken bij de organisatie die opleidingen erkende, ik heb rond mogen kijken bij beroepsverenigingen. En hoewel intenties goed waren…….eigenlijk stelde het niets voor en slimme charlatans konden ook zorgen dat ze erkend waren. Zelf mocht ik ervaren dat het feit dat consulten vergoed werden ook niet alles was. Alleen mensen met een aanvullende verzekering kregen dat vergoed, en wanneer je het financieel moeilijk hebt, heb je geen aanvullende verzekering. Belgische klanten kregen het nooit vergoed. En de mensen die het niet vergoed kregen bleken vaak veel gemotiveerder dan degenen die het wel vergoed kregen.  Ik moest aan eisen voldoen die niets met mijn vak te maken hadden. Ik ben uitgestapt en heb daar niets onder geleden. Ik heb het intussen over zo’n 10 jaar geleden, misschien is het veranderd.
Ik heb beroepsverenigingen gekend toen ik een administratiekantoor had. Dat is makkelijker dan therapeuten, want je vraagt naar diploma’s die redelijk uniform zijn, kennis die meetbaar is. Niet zo’n wirwar als in therapeutenland. Geen erkenning nodig om zodat je klanten vergoedingen krijgen. Wel een soort kwaliteitskenmerk, maar ook dat zei niet altijd alles. Bijscholing voor de laatste met name fiscale wijzigen, ja die waren daar wel van levensbelang en tegen korting te volgen.
En nu als afscheidsfotograaf kom ik het zelfde tegen. Mijn onzekerheid zorgt dat ik  ga onderzoeken.  En net zoals er nog niet heel veel gebruik gemaakt wordt (slechts 2% van de uitvaarten) zijn er nog niet zo veel beroepsverenigingen, en die er zijn hebben ook niet zo heel veel leden. Het jaargeld is redelijk voor iemand als ik, die het als bijberoep doet, maar niet onoverkomelijk. Word ik serieuzer genomen als ik aangesloten ben, levert dat meer klandizie op?  Bijeenkomsten om eens te sparren met beroepsgenoten, dat vind ik wel fijn.  Weten dat ik vervanging heb als ik een keer niet kan, is prettig, maar er zijn echt nog meer fotografen die dat willen, dan uitvaarten waar gefotografeerd wordt. Er wordt  aangegeven: kwaliteit…maar juist bij fotografie merk ik dat het ook een kwestie van smaak en stijl is. En gelijkgestemden vinden is niet zo heel moeilijk.  Maar als mens wil je graag ergens bij horen, niet alleen staan, en daar is een beroepsvereniging geschikt voor, mits je niet te veel aan je eigen ideeën, waarden en normen concessies moet doen. Ik zoek nog even, de kans is groot dat ik “gewoon” in mijn uppie verder ga. En ik weet ik de keus om aan te sluiten zeker niet vanuit onzekerheid moet doen!

Hemelvaart..

Ik vind hemelvaart wel lekker duidelijk. Het is een van de vrije dagen waarvan ik begrijp waarom, want dat zit in de naam. Ik bedoel, kerst weten we meestal nog wel, geboorte van, Pasen wordt al lastiger, eerst op goede vrijdag overleden en dan met Pasen de verrijzenis. Pinksteren is een hele moeilijke, uitstorting van de heilige geest.  Dan heb je nog iets als drie koningen, ga je katholieke feestdag invoeren in google dan komt er nog heel veel meer. In Belgie kennen ze ook meer katholieke feestdagen waarop zij vrij zijn dan wij Nederlanders, maar wij hebben dan wel weer een 2e kerstdag, die zij niet hebben. Wat ik dan ook apart vind de geboortedag ligt vast, logisch, mijn verjaardag is ook steeds op dezelfde dag. Maar die sterfdag die is steeds op een andere datum…uhh…  Dat ging ik ook opzoeken en dat blijkt niet zo simpel, maar de basis: Grof gezegd valt Pasen op de eerste zondag na de volle maan na het begin van de lente (21 maart), maar geheel nauwkeurig is die definitie niet. De christelijke kerk gebruikt (van oudsher) een iets ingewikkeldere methode
En dat komen we eigenlijk toch weer terug in de oertijd waarin de natuurelementen bepalend waren voor de feestdagen en komt alles weer goed.
Omdat we zo’n gemengd land hebben, met gelovigen in allerlei geloven, niet gelovigen zou ik zeggen ga terug naar de oertijd. Kies voor feestdagen die voor iedereen gelden, midwinter (kerst), midzomer, oogstfeesten, lentefeesten, herfstfeesten. En laat mensen die de feesten die bij hen geloof horen willen vieren zelf een vrije dag nemen?  Ik hecht waarde aan tradities en rituelen, ik geloof dat juist in onze tijd belangrijk is om momenten met elkaar te vieren. Maar vrij te zijn op dagen waarvan (bijna) geen mens weer weet waar het voor staat, dat vind ik vreemd. Maar vandaag gaan we een dagje hemelvaren en stil staan bij de zin en onzin daarvan.

Kortste blog

Ik zou een blog willen schrijven over mijn bezoek aan Tsjernobyl afgelopen week. Maar wat ik daar gezien heb kan ik niet in woorden vangen. Ik heb veel foto’s gemaakt die op mijn andere sites te zien zijn en ik kan daar geen woorden aan toevoegen. Hoe meer ik er over lees en bekijk, hoe gekker dat het gaat worden. Het met eigen ogen zien wat er over is 32 jaar na de ramp maakt dat ik afvraag of ik niet in een filmdecor liep en eentje die wel heel knap in elkaar gezet is. Maar het was geen decor het was echt.  De beelden die ik gemaakt heb zeggen meer dan ik woorden kan vertellen. Daarom is dit de kortste blog tot heden.

 

Verwonderd….

Ik heb een prachtige reis naar Egypte achter de rug en in plaats  dat ik vol inspiratie voor een blog zit word ik stil. Stil van het moois dat ik gezien heb. Maar ook stil omdat ik aan het broeden ben wat ik kan doen om het neer te zetten. En het neerzetten is een educatiecentrum in een klein dorp boven Luxor. Ik wil mijn netwerk niet lastig vallen met een geldvraag. Terwijl ik ook wel denk, als iedere facebookvriend en iedere linkedln connectie € 10 doneert zijn we er. En wat is nu toch € 10 ?  Of ieder lid van een groep die ik beheer € 1 doneert, dat is nog minder.  Maar ik weet ook dat die vraag regelmatig gesteld wordt, er zoveel goede doelen zijn om te doneren. Ik het zelf ook niet leuk vind om die vraag te krijgen voor iets dat ik helemaal niet ken, en helemaal niets mee heb. Dus ik kan beter tegen iedereen zeggen dat ze naar Luxor komen. En ik denk dan dat iedereen net zo onder de indruk is als ik. En geniet van al het moois dat daar te zien is. De vriendelijkheid en gastvrijheid van de bewoners.  Wat zou dat mooi zijn, als het toerisme weer op het oude nivo terugkomt. De mensen daarmee weer hun inkomsten hebben, zin van bestaan.  En ik weet ook als je het project met eigen ogen gezien hebt, dat je wel meer geeft dan die € 10.  Kijk maar eens op de website!

Gelukkig lopen er lijntjes die zorgen dat we dit project neer kunnen zetten. Maar er moet nog meer komen. En dat komt, ik heb er vertrouwen in. Soms weet je dat het lukt, je weet alleen nog niet hoe.  Mocht je een tip voor me hebben, ik hoor het graag.

Ik ben niet alleen stil daarvan, maar van de indrukken, die ik  terug kan halen wanneer ik mijn foto’s bekijk. De zonsondergang op de Nijl, mijn favoriete tempel Karnak, waar ik alleen maar hoef te zijn en me vervuld voel bij het bezoek aan het tempeltje van Sekhmet.

Het valt niet in woorden te vangen wat ik daar beleef. Als er vorige levens bestaan, dan heb ik er minimaal 1 daarvan daar doorgebracht. Ik weet niet of je dat herkent, dat je ergens bent, en dat je een gevoel van thuis hebt. Ook al is het in een andere omgeving, zelfs in een andere cultuur. Ik verwonder me daar over. En zo een paar weken na mijn bezoek, verwonder ik me nog steeds, en weet je ik vind het zo heerlijk om in verwondering te zijn, want dat maakt dat ik de dingen in mijn directe leven en omgeving anders bekijk en ervaar.  En dat maakt alles weer zo leuk, alsof het een beetje nieuw is.  En stiekem denk ik er ook al aan wanneer ik weer een keertje terug kan….

Sekhmet in Karnak Tempel

Ander daglicht…?

Naarmate je ouder wordt komen gebeurtenissen in een ander daglicht te staan.  Vooral omdat je zelf door je ervaringen anders tegen die dingen aankijkt.
Maar ook de tijdsgeest laten dingen veranderen en brengt je (mij) soms aan het twijfelen:  toen ik klein was hadden wij een Pastoor B. Een hele aardige man, en wanneer hij bij ons kwam ging ik bij hem op schoot, want dan kreeg je een rolletje drop die (ik denk) uit zijn broekzak kwam. Ik heb er absoluut geen vervelende herinneringen aan.  Dezelfde pastoor liep over de markt en ik bleef net zo lang dralen tot het lukte om net voor de stroopwafelkraam te zeggen, dag meneer pastoor. Wetend dat ik dan zo’n zakje koekkruimels kreeg.  In de tijd van nu kan dit niet meer. Terwijl ik denk dat hij oprecht was, er hing geen enkele spanning omheen, ik heb nooit iets vervelends gemerkt.  Als in de media negatieve berichten voorbij komen, dan betrap ik mezelf op het negatief idee, hij zou toch niet….
Nee niet alle geestelijken hadden slechte bedoelingen!

Ander verhaal stamt ongeveer uit dezelfde tijd: ik zat op de lagere school en daar waren we bezig met een project tegen het roken (toen al 😊) Ging over het na-apen, met een poster van een aap die aan het roken was.  En een van de opdrachten was dat je aan volwassenen moest vragen waarom ze rookten.  Zal best lastig zijn geweest voor mijn ouders die beiden rookten. En toen onze huisarts op bezoek was, bedacht mijn moeder dat ik het hem moest vragen. Schoorvoetend (was in mijn verlegen tijd) vroeg ik het.  En ik kreeg een ongelooflijke donderpreek dat God de tabaksplant niet voor niets geschapen had. Een preek die veel  indruk gemaakt heeft, blijkt al uit feit dat ik het nu  nog zo goed weet.  Ik heb het niemand meer durven vragen.  En ik denk dat de tabaksindustrie hem graag als woordvoerder gehad zou willen hebben, want tegen zijn preek was niets in te brengen. Maar was dit voorval in deze tijd gebeurd, dan had ik waarschijnlijk gezegd, dat God toch niet bestaat, dat hij met een beter argument zou moeten komen. Maar in deze tijd had ik de kans voor die vraag niet gekregen, een huisarts die op huisbezoek komt, koffie drinkt, een sigaretje rookt….uitgestorven dat soort huisdokters.

Gekleurd oordeel

’s Ochtends bij de zwemles van school: jij zult nooit je B-diploma halen, ’s middags haalde ik mijn B-diploma.  Eerder in een week: jouw foto’s lijken nergens op, hebben geen kwaliteit. Later in die week voor dezelfde foto’s complimenten, zo mooi vastgelegd.
Oordelen zijn  gekleurd door degene die ze maakt.  Voor mijzelf is het de kunst is om me daardoor niet af te laten leiden. Ik ben gevoelig voor negatieve kritiek. Wie het ook geeft, ik kan me afbrand voelen, mezelf het idee geven er niet voor te deugen en dan maar te stoppen.  Niet alleen met kritiek heb ik dat, maar ook als ik mezelf op een fout betrap. Als ik in mijn werk iets vergeten ben, iets fout heb gedaan, dan voelt het alsof de wereld onder mijn voeten wegslaat. Ik heb de neiging te verlammen of te vluchten. Ik zou kunnen stoppen met dat waar het omgaat. Ontslag nemen, stoppen met fotograferen.  En natuurlijk is er gelukkig nog zoiets als verstand dat mij voor deze wanhoopsdaden behoed.  Maar het gevoel is even wel heel sterk. Om dan terug te relativeren. Wie zegt het, waarom, Heeft die persoon gelijk?  De fout corrigeren. Zo kan er een mail binnen komen met kritiek op een toon die bij mij het opgeheven vingertje oproept. Ik moet dat laten liggen, nog eens lezen. De toon blijft wel hetzelfde, ik zou het liever op een andere manier aangereikt krijgen. Maar er zit wel een kern van waarheid in de mail. En natuurlijk niet bedoeld om mij tot wanhoopsdaad te drijven. (ga ik dan toch vanuit).
Bij kritiek is het de kunst om te kijken wat kan ik daarmee. En als ik er niets mee kan, Het van me af te laten glijden.  En kan ik er wel iets mee: pluk de vruchten.
En dat klinkt simpeler dan het is.  Vooral bij ongevraagd kritiek. Of kritiek dat niet rechtstreeks bij je komt maar via een omweg, meestal via andere personen.
Wanneer ga je terugkoppelen dat je niet blij bent met de manier waarop. Als het via via is gegaan dan doe ik dat vaak wel.  En dan confronteer ik de ander met: goh, ik hoorde dat…
Soms laat ik het,  heb ik het van mij aflaten glijden en ach…
In mijn eigen oordeel over anderen, of dat want anderen gemaakt hebben, ik probeer het voor me te houden tenzij er om gevraagd wordt. En ik benadruk dat het mijn mening, mijn idee is en dat dat niet de waarheid is. En natuurlijk heb ik het er wel met anderen over,  wat vond jij van dit of dat…en dat is dan binnen een besloten kring, wat een leuke discussie kan zijn en de ander niet schaadt.
Laatste jaren is er aandacht hoe om te gaan met positieve feedback, met complimentjes. Nou dat vind ik vaak toch heel wat makkelijker dan negatieve feedback!